Kiljan Halldórsson

 Świat i zaświaty... Rozmarzone życie, przepastne śmierci, pragnienia i strachy, i zachwyty... Poniżej jedno z ulubionych miejsc Augusta Strindberga, widok z wysokości, niebo już prawie spokojne ponad widocznym w oddali Jeziorem Genewskim, z Dents du Midi, ku którym biegły myśli i tęsknoty rozpalonego Szweda, o czym wspomina w "Legendach"; pożywka dla jego ducha w tym przyziemnym ciele; mistyka liczb, siedem tam szczytów bowiem rządkiem zębatym, siedem grzechów, siedem pieczęci... Jak świątynia potężna, samą boską dłonią poczyniona, pełna grozy droga do niej wiedzie, ku tej majestatycznej wyniosłości... Myśl leci, hen, w wysokości, ku bóstwom, ponad życie, w nieba, w gwiazdy... O coś w tym wszystkim musi chodzić...   I wsuwa mi się pod to wiersz leśnego poety. Z nie mniej majestatycznej Norwegii...  Hans Børli Słowa do samego siebie 1  Podziękuj swej ociężałej niezdarności, że mimo wszystko lot i wysokości zawitały w twym kalekim i przyziemnym życiu. Jeleń pełen jest...

A zatem lipiec. Lato się rozpędza, kwitnie... Więc może miesiąc ten zacznę norweską poezją i fuksją... Barwna intensywnie fuksja, krwiście owocująca, zdaje się być delikatna, ale stać ją na długotrwałe odporności i potrafi jednocześnie kwitnąć oraz wydawać owoce... Zatem delikatność i siła, moc niezbędna, co wytworzyła się kiedyś tam w wymagającej Patagonii... Ludowe sny kazały jej nawet wyrosnąć na Golgocie po wiadomych wypadkach, nabrała więc szczególnej symboliki... O jej owocach powiada się, że są kroplami Chrystusowej krwi, więc przez to też symbolizuje szczególny rodzaj miłości, której radość i wzniosłość miesza się z bólem i męką... Wplótł fuksję w swój wiersz z 1890 roku, zawarty potem w debiutanckim tomie Digte (1893), poeta i niespełniony kompozytor Sigbjørn Obstfelder... SIGBJØRN OBSTFELDER Wzdycha wszelkie stworzenie Wzdycha wszelkie stworzenie.   Drżąc pytania zadaje. Rozchwiane szepcze cicho.   Ptaki zbierają się w stada, czytają nawzajem w swych oczach.   ...

  Tak nieznośnie jest, że się trzeba chować do nory... Zabójcza jest ta pogoda, z tym piecykiem nastawionym na full... A jeszcze w tym wszystkim kłopotów nie chce być mniej, tylko ich przybywa i przybywa... Ale jak to Schopenhauer powiadał, z czasem będzie tylko gorzej, aż - naturalnie - po pewny koniec, choć o niepewnych on jest widokach... No, ale niektórzy mają jakieś co do tego przekonania... Trzymam za słowo, acz nie kurczowo... Niekiedy chciałoby się drzwi otworzyć... Chociaż ona, jak chce, sama przychodzi... Do mnie zajrzała kiedyś, ale jako jajcara, póki co - obmacała mnie i poszła sobie, kaszląc - choć to może akurat nie ona kaszlała, a jej ofiara jakaś, że tak się wyrażę... Skoro więc była w pobliżu, zajarzała, wiedząc o moich tęsknotach... Lecz niewiele się dowiedziałem... Nie była wcale kusicielką... Obiecała tylko, że nie zapomni, w stosownym czasie... I może mi się nawet zdawać, że sam ten czas wybiorę... Póki co schładzam upał pustynną czernią i bielą, takie coś w sa...

  Burzliwie, burzliwie ze wszech miar. W ludziach dużo złej pogody, co widać i słychać, ciągle... Razem z Obstfelderem mógłbym powiedzieć, że się czuję rozbitkiem na niewłaściwym globie... Dużo zdarzeń skandalicznych wokół. A to się dymi; a to nagle jakieś paskudne, niewdzięczne gesty i wynikające z tego fochy, co się kolejnym fochem odbijają; do tego jeszcze codzienne dokuczliwości i kłopoty, jakie ma każdy, co dla innych jest dobrym zrządzeniem losu, wszystko jedno na jakim froncie życia... Paskudne jest życie, choć ktoś mógłby upominać się o jego uroki, powiadając na przykład, że zjadł właśnie dobrą wąparsję w sosie z onanizowanego nosorożca, podaną przez kelnera z widoczną erekcją, lecz to nie o to chodzi, o te cząstkowe zadowoleńka... Naturalnie ich jest mrowie, tyle że ostatecznie drogo to wszystko wychodzi, nawet jeśli jest na taką czy inną kieszeń... Obstfeldera raził ludzki świat, cywilizacja, miasto... Cywilizacyjna żywiołowość raczej go niepokoiła, chronił się więc czase...

Muzycznie może przy siedemnastym czerwca... Coś z "Islandzkiej rapsodii", którą skomponował pod koniec lat czterdziestych ubiegłego wieku Franz Mixa (1902 - 1994)... Nie jest to jakiś super znany artysta, ale szalenie zasłużony dla muzycznego świata Islandii. Austriacki kompozytor, dyrygent, pedagog... Swego czasu, sto lat temu blisko, wyekspediowany został na Islandię, by przygotować dla niej muzyczną oprawę z okazji tysiąclecia jej parlamentu...Tak to czas leci - moment i Alþingi latek będzie sobie liczył już tysiąc i sto... (Miał wprawdzie w swej historii czterdzieści pięć lat przerwy, ale łatwo o tym zapomnieć przy tak wielowiekowej działalności. Chociaż parlament wyspy Man skrzętnie ją odnotowuje, bo choć trochę od islandzkiego młodszy, działa jednak nieprzerwanie.) Mixa zatem, na tysiąc lat, tworzący oto zachwycający artystyczny most pomiędzy malutkim, dalekim Reykjavikiem a wspaniałym Wiedniem z jego fantastycznymi tradycjami. Mixa został na dekadę, by stworzyć w Islan...

Wracał niespiesznie z przechadzki, więc Árni jest już lekko zniecierpliwiony oczekiwaniem... - O, aż tak długo zabawiłem? - dziwi się Timo, widząc jak tamten przechadza się znużony już nieco podziwianiem uspokajających obrazków zdobiących ściany poczekalni. - Ach nie, chyba nie... Tylko że nic z tego. Nawet nie pozwolił mi się porządnie rozsiąść w tym całym astronomicznym fotelu... - Tego się obawiałem. Poszło o stłuczony ryj i tę niewygojoną wargę?... - Otóż to... Że też nie pomyślałem. Też mnie z tego powodu zganił... I jakby coś ode mnie jeszcze poczuł... - Rozumiem, że gdy spłynął mrok wieczorny, coś jednak dotankowałeś... Łobuz z ciebie... - To kim w takim razie jest moja żona?... Zaczyna padać, gdy opuszczają przychodnię. Timo znów siada za kierownicą... Czuje się jak zabawka zawieszona na gumie. Wędruje jak jojo na krótkiej uwięzi. To w tę, to w tamtą stronę, i ściąga go na rdzawe złomowisko, gdzie ponoć kiedyś gospodarzył owczy król... A tam garść, której dał się złapać... Lecą...

  A czerwiec to może na ciemno zacznę...  Wokół jasności i niejasności, taka to codzienność bytowania... Ale pod tym wszystkim ciemność. Z niej właściwie wszystko, z nienazwanej nocy... Mamy w zasadzie dużo do powiedzenia, uczymy się wiele i gęby nam się nie zamykają. Ale gdy przychodzi odpowiedzieć sobie na pytanie o to, kim jestem, język się jakoś zacina, gdy trzeba powiedzieć coś więcej ponad to, czego w mozołach życia wymaga się od śmiertelnika w jego życiorysowych oświadczeniach... Czym jednak jest samo życie? I to, co w naszej głowie; czy mieszcząca się w niej owsianka to tylko taka maszynka do przetwarzania danych, czy w tym nieapetycznym tworze chodzi o coś więcej?... Ta nieklarowność wydaje się być czymś cennym, ale to tylko ze strachu, osobniczego... Dobrze tam przeczuwamy, że życie jest bardzo tanim towarem, nawet jeśli nie chcemy tego głośno przyznawać, a szczególnie życie tych wszystkich honorowych mężczyzn nic prawie nie jest warte, o czym opowiadają nam różne kr...

Kołysanka na Dzień Dziecka może? Zdarzyło się człowiekowi urodzić. Początki zawsze takie ładne, małymi krokami, a potem, za niedługo, łapska brudne wokół. I nam też się one w końcu brudzą, te łapy groźne... Blaski nikną, ledwie zamigocą, a chciałoby się - wśród zaklęć - żeby było inaczej... To ze sztuki Laxnessa  Silfurtúnglið (Srebrny księżyc) z 1954 roku... Taka to sztuka - trochę  Brechtowska w swym stylu - o świecie rozrywki i biznesie wokół niej wykwitłym, w którym, pośród brzydkich manipulacji, traci się niewinność. I taka Islandia tamtej daty, z wiejskiej zmieniająca się w miejską... Postanowiłem przenieść ją, tę kołysankę, zachowując dziesięciozgłoskową postać, na naszą mowę... Na marginesie dodam, że Boga tu wpiszę z małej litery, bo jakoś islandzki twórca odmawiał mu konsekwentnie litery wielkiej... Bo ostatecznie wszyscy są równi... A teraz już piosenka: HALLDÓR LAXNESS KAŻDY MAŁY KROK Z każdym twym jednym małym krokiem wraz swej szczęśliwości mierzę wielki czas, a...

Wszystko płynie w ciszy, co nie znaczy, że zawsze ona taka sama, jednobrzmiąca, jeśli tak się można wyrazić... Bywa, że gdy wokół zamilknie życie w jakimś złowrogim przejawie, dopiero wtedy można się przekonać, jak cisza potrafi być krzykliwa... A w toku życia - z jednej strony dźwięki, słowa; z drugiej gesty... Zamaszyste albo całkiem nieznaczne... Palce wygrywające melodie na niewidzialnych strunach... W czuwaniach, czekaniach, w byciu... Ze "Ścieżki tęczy" islandzkiego poety:  Jón úr Vör  O rękach Uważnie przyglądam się twym rękom, palcom twym, tak jasnym i cienkim, trącającym struny ciszy   brzmi to jak akompaniament przy twoich słowach, kiedy mówisz, w czasie, gdy razem czekamy   czuwamy i czekamy.   przełożył z islandzkiego Kiljan Halldórsson *** Z tomu: Jón úr Vör,  Regnbogastígur,  Reykjavík 1981      

Jak każdy inny raz jeden w roku... Dzień Matki, co jutro nadejdzie, dziś mi przypomina - bo ja wiem - pośród niesmaku o jakiejś dawnej przynależności rodzinnej. Teraz to już martwa sprawa... Jacyś tam bliscy, jej krewni, sobie żyją, wyrastają nawet kolejne pokolenia, ale to już inny świat, który może mnie gdzieś na starych fotkach co najwyżej odnaleźć... Choć oczywiście nie żebym sam nic o nich nie wiedział... Cieszy mnie na przykład mój chrześniak, który właśnie startuje z karierą psychiatry... Sądzi, że jak się ruszamy, to się mniej boimy... Tak, no coś w tym jest... Ja w ruchach jestem dość pospieszny i wtedy jakiś taki nieustraszony ze mnie typ... Gorzej, gdy siądę... Wtedy zaczynam się bać... (Tak że ruch, ruch, w zdrowym ciele zdrowy duch, twardzi chłopcy, dziewuchy jak rzepy - no i do przodu, pełni krzepy, w tę stronę, gdzie nam Bóg dał oczy, mam nadzieję tylko, że nie na wojnę wyjdzie im kroczyć [choć wariaci porządek nam chcą burzyć, więc nie wiem czy nie płonne te nadzieje......

I taka to kolejna smutna wiadomość, z wczoraj, o odejściu Stanisławy Celińskiej. Smutno tak dowiadywać się o znikaniu tych, co kiedyś kształtowali nasz smak, dając nam piękno i coś do myślenia. Aktorka wszechstronna, pieśniarka nadto... Lista jej ról filmowych jest olbrzymia... Agnieszka z "Nocy i dni", Zosia z "Panien z Wilka" czy Lewicka z kultowego serialu "Alternatywy 4" albo piekarzowa z "Dwóch księżyców"... A jeszcze do tego cały szereg wyśmienitych ról teatralnych... Pewnie często tak jest, że jak słyszymy nazwisko jakiegoś aktora czy aktorki, to zawsze jest jakaś szczególna postać, dobrze wryta w pamięć, która zaraz wybiega w myślach przed szereg... Jeśli idzie o Stanisławę Celińską, to ja pierwszą przed oczami mam zawsze Wojnę Domową ze sztuki Montherlanta "Cezar i Pompejusz". Nikt by tej Wojny lepiej nie zagrał... No i pieśniarka, której przedstawiać nie trzeba. Mocny głos... Przywołam ją tu z innym, równie mocnym i wspaniałym...