Kiljan Halldórsson

Muzycznie może przy siedemnastym czerwca... Coś z "Islandzkiej rapsodii", którą skomponował pod koniec lat czterdziestych ubiegłego wieku Franz Mixa (1902 - 1994)... Nie jest to jakiś super znany artysta, ale szalenie zasłużony dla muzycznego świata Islandii. Austriacki kompozytor, dyrygent, pedagog... Swego czasu, sto lat temu blisko, wyekspediowany został na Islandię, by przygotować dla niej muzyczną oprawę z okazji tysiąclecia jej parlamentu...Tak to czas leci - moment i Alþingi latek będzie sobie liczył już tysiąc i sto... (Miał wprawdzie w swej historii czterdzieści pięć lat przerwy, ale łatwo o tym zapomnieć przy tak wielowiekowej działalności. Chociaż parlament wyspy Man skrzętnie ją odnotowuje, bo choć trochę od islandzkiego młodszy, działa jednak nieprzerwanie.) Mixa zatem, na tysiąc lat, tworzący oto zachwycający artystyczny most pomiędzy malutkim, dalekim Reykjavikiem a wspaniałym Wiedniem z jego fantastycznymi tradycjami. Mixa został na dekadę, by stworzyć w Islan...

Wracał niespiesznie z przechadzki, więc Árni jest już lekko zniecierpliwiony oczekiwaniem... - O, aż tak długo zabawiłem? - dziwi się Timo, widząc jak tamten przechadza się znużony już nieco podziwianiem uspokajających obrazków zdobiących ściany poczekalni. - Ach nie, chyba nie... Tylko że nic z tego. Nawet nie pozwolił mi się porządnie rozsiąść w tym całym astronomicznym fotelu... - Tego się obawiałem. Poszło o stłuczony ryj i tę niewygojoną wargę?... - Otóż to... Że też nie pomyślałem. Też mnie z tego powodu zganił... I jakby coś ode mnie jeszcze poczuł... - Rozumiem, że gdy spłynął mrok wieczorny, coś jednak dotankowałeś... Łobuz z ciebie... - To kim w takim razie jest moja żona?... Zaczyna padać, gdy opuszczają przychodnię. Timo znów siada za kierownicą... Czuje się jak zabawka zawieszona na gumie. Wędruje jak jojo na krótkiej uwięzi. To w tę, to w tamtą stronę, i ściąga go na rdzawe złomowisko, gdzie ponoć kiedyś gospodarzył owczy król... A tam garść, której dał się złapać... Lecą...

  A czerwiec to może na ciemno zacznę...  Wokół jasności i niejasności, taka to codzienność bytowania... Ale pod tym wszystkim ciemność. Z niej właściwie wszystko, z nienazwanej nocy... Mamy w zasadzie dużo do powiedzenia, uczymy się wiele i gęby nam się nie zamykają. Ale gdy przychodzi odpowiedzieć sobie na pytanie o to, kim jestem, język się jakoś zacina, gdy trzeba powiedzieć coś więcej ponad to, czego w mozołach życia wymaga się od śmiertelnika w jego życiorysowych oświadczeniach... Czym jednak jest samo życie? I to, co w naszej głowie; czy mieszcząca się w niej owsianka to tylko taka maszynka do przetwarzania danych, czy w tym nieapetycznym tworze chodzi o coś więcej?... Ta nieklarowność wydaje się być czymś cennym, ale to tylko ze strachu, osobniczego... Dobrze tam przeczuwamy, że życie jest bardzo tanim towarem, nawet jeśli nie chcemy tego głośno przyznawać, a szczególnie życie tych wszystkich honorowych mężczyzn nic prawie nie jest warte, o czym opowiadają nam różne kr...

Kołysanka na Dzień Dziecka może? Zdarzyło się człowiekowi urodzić. Początki zawsze takie ładne, małymi krokami, a potem, za niedługo, łapska brudne wokół. I nam też się one w końcu brudzą, te łapy groźne... Blaski nikną, ledwie zamigocą, a chciałoby się - wśród zaklęć - żeby było inaczej... To ze sztuki Laxnessa  Silfurtúnglið (Srebrny księżyc) z 1954 roku... Taka to sztuka - trochę  Brechtowska w swym stylu - o świecie rozrywki i biznesie wokół niej wykwitłym, w którym, pośród brzydkich manipulacji, traci się niewinność. I taka Islandia tamtej daty, z wiejskiej zmieniająca się w miejską... Postanowiłem przenieść ją, tę kołysankę, zachowując dziesięciozgłoskową postać, na naszą mowę... Na marginesie dodam, że Boga tu wpiszę z małej litery, bo jakoś islandzki twórca odmawiał mu konsekwentnie litery wielkiej... Bo ostatecznie wszyscy są równi... A teraz już piosenka: HALLDÓR LAXNESS KAŻDY MAŁY KROK Z każdym twym jednym małym krokiem wraz swej szczęśliwości mierzę wielki czas, a...

Wszystko płynie w ciszy, co nie znaczy, że zawsze ona taka sama, jednobrzmiąca, jeśli tak się można wyrazić... Bywa, że gdy wokół zamilknie życie w jakimś złowrogim przejawie, dopiero wtedy można się przekonać, jak cisza potrafi być krzykliwa... A w toku życia - z jednej strony dźwięki, słowa; z drugiej gesty... Zamaszyste albo całkiem nieznaczne... Palce wygrywające melodie na niewidzialnych strunach... W czuwaniach, czekaniach, w byciu... Ze "Ścieżki tęczy" islandzkiego poety:  Jón úr Vör  O rękach Uważnie przyglądam się twym rękom, palcom twym, tak jasnym i cienkim, trącającym struny ciszy   brzmi to jak akompaniament przy twoich słowach, kiedy mówisz, w czasie, gdy razem czekamy   czuwamy i czekamy.   przełożył z islandzkiego Kiljan Halldórsson *** Z tomu: Jón úr Vör,  Regnbogastígur,  Reykjavík 1981      

Jak każdy inny raz jeden w roku... Dzień Matki, co jutro nadejdzie, dziś mi przypomina - bo ja wiem - pośród niesmaku o jakiejś dawnej przynależności rodzinnej. Teraz to już martwa sprawa... Jacyś tam bliscy, jej krewni, sobie żyją, wyrastają nawet kolejne pokolenia, ale to już inny świat, który może mnie gdzieś na starych fotkach co najwyżej odnaleźć... Choć oczywiście nie żebym sam nic o nich nie wiedział... Cieszy mnie na przykład mój chrześniak, który właśnie startuje z karierą psychiatry... Sądzi, że jak się ruszamy, to się mniej boimy... Tak, no coś w tym jest... Ja w ruchach jestem dość pospieszny i wtedy jakiś taki nieustraszony ze mnie typ... Gorzej, gdy siądę... Wtedy zaczynam się bać... (Tak że ruch, ruch, w zdrowym ciele zdrowy duch, twardzi chłopcy, dziewuchy jak rzepy - no i do przodu, pełni krzepy, w tę stronę, gdzie nam Bóg dał oczy, mam nadzieję tylko, że nie na wojnę wyjdzie im kroczyć [choć wariaci porządek nam chcą burzyć, więc nie wiem czy nie płonne te nadzieje......

I taka to kolejna smutna wiadomość, z wczoraj, o odejściu Stanisławy Celińskiej. Smutno tak dowiadywać się o znikaniu tych, co kiedyś kształtowali nasz smak, dając nam piękno i coś do myślenia. Aktorka wszechstronna, pieśniarka nadto... Lista jej ról filmowych jest olbrzymia... Agnieszka z "Nocy i dni", Zosia z "Panien z Wilka" czy Lewicka z kultowego serialu "Alternatywy 4" albo piekarzowa z "Dwóch księżyców"... A jeszcze do tego cały szereg wyśmienitych ról teatralnych... Pewnie często tak jest, że jak słyszymy nazwisko jakiegoś aktora czy aktorki, to zawsze jest jakaś szczególna postać, dobrze wryta w pamięć, która zaraz wybiega w myślach przed szereg... Jeśli idzie o Stanisławę Celińską, to ja pierwszą przed oczami mam zawsze Wojnę Domową ze sztuki Montherlanta "Cezar i Pompejusz". Nikt by tej Wojny lepiej nie zagrał... No i pieśniarka, której przedstawiać nie trzeba. Mocny głos... Przywołam ją tu z innym, równie mocnym i wspaniałym...

  Poranek, poranek, długi i senny. Pal śpi jak zabity. Jest niemal jak powalone drzewo, które upadło bezwładnie obok Tima i przygwoździło go do podłoża swymi konarami. Ciężkie od snu kościste ciało, twarde, sękate. - Jak to było - myśli któryś tam raz wybudzony z drzemki Timo. - Pan Cogito - szepcze i patrzy na wiszący nad wejściem do pokoju tani zegar na baterie. - Raptem minęło kolejnych dziesięć minut. Czas potrafi się przyjaźnie ślimaczyć... Ciągle jakieś jeszcze do... Choć mało w tym ekscytacji... Dawno temu taka okazja szarpałaby aorty... "Poeta w porze niejasnej między odchodzącym Erosem a Thanatosem który nie wstał jeszcze z kamienia". Dziwny ten czas środkowy, kiedy śmierć odstępuje. Żadnych zatraceń, namiętnych skoków w przepaść, o ile oczywiście nie chleje się na umór, tu jednak, przyznać trzeba, trudno o namiętność... - Głaszcze po głowie śpiącego Pala. Trochę swoim zachowaniem jest zdziwiony... - Każdy napotkany człowiek ma prawo plunąć mi w twarz i nazwać mnie z...

  A dziś o przyrodzie może... Równowagi coraz mniej... Już dawno temu Rolf Jacobsen niepokoił się naszym przyspieszeniem, technologicznym postępem niosącym ogromne zmiany, dla nas, dla całego świata. Podejrzewał, że sprawy mogą przybrać zły obrót, zwłaszcza wtedy, kiedy lekceważy się ostrzegawcze sygnały... Lodowiec , którego tu przywołuję, pochodzi z debiutanckiego zbioru norweskiego poety Jord og jern (Ziemia i żelazo) z 1933 roku. Prosto a treściwie napisał o równowadze w przyrodzie. I jakże w niej istotną rolę ma lodowcowa wieczna zima dla rozkwitu naszych lat. Lśni ten poetycki lodowiec niemal od wieku, coraz mniej lśnią nastomiast te lodowe obszary nie z poetyckich stronic... Nowy całkiem wymiar ma ten stary już trochę wiersz. Niezwykle jest aktualny teraz, kiedy lodowce, będące tym obrazem samonapędzającej się odnowy natury, nagle ulegają negatywnym skutkom naszych działań i po prostu znikają, przez co burzy się pewien porządek, dający nam do niedawna bardziej przewidywalną...

Maj, to ja tak może z tego tytułu z kwiatuszkiem i z odrobiną zieleni pośród rozpędzającej się wiosny... Ach, któraż to, która, wiosna, a z nią młodość, nieustająco powracająca, co tchu pędzi znów... Żyjemy sobie, gramy, na nerwach często... Człowiek jako instrument, i tylko zależy czy dobrze przeczuwamy w kimś innym wirtuoza... No bo jeśli szarpidrut... Brzmimy rozmaicie, a czasem zaskakujemy samych siebie, odnajdując się w jakichś niecodziennych rejestrach... Niejeden raz zdarza się pierwszy raz... Początków w życiu sam trochę już zaznałem... Melodyjne drgawki mijają... Czasem ktoś zabrzdąkał - wagi pozbawiona rzecz. Czasem improwizacja - w pamięci nie za bardzo do odtworzenia. A trafił się i dobrze ułożony koncert, ku pamięci... Nawet jeśli już nie brzmi, pozostałem odpowiednio nastrojony... Struny milkną i zdają się trwać niby nietknięte. Milczą w oczekiwaniu, mając kogoś konkretnego na myśli, tylko podnieść do siebie złożoną do stóp muzykalność, spróbować... Jak najspieszniej, zan...

  Haakon jarl Norwegii Eiríksson miał chrześcijańskich rodziców i został ochrzczony w niemowlęctwie; oszczędziło mu to cierpień, jakich doświadczają niektórzy spośród tych, co to w dorosłości przyjmują wiarę i przytłoczeni poczuciem winy za swoje niegdysiejsze występki wobec prawdziwego boga, tak gorliwie dręczą innych swoją pobożnością, że lepiej byłoby, gdyby nigdy nie okazali skruchy... Przyznać muszę, że czytając to zdanie, od razu pomyślałem sobie o naszych celebryckich alkoholikach: te wszystkie Miśki, Muńki, Kaziki, co to gdy już wychlali co mieli wychlać, kiedy już nadokuczali wszystkim bliskim do wiwatu, gdy im zaczęło siadać zdrowie, wtedy nagle odkryli religię, stali się jakimiś rycerzami Jezusonajświętszopanienkowymi i zaczęli męczyć otoczenie swoją dewocją, bo to w takiej postaci zaczęła się u nich ta religijność po życiowej imprezie. W sumie nie zastanawiałem się nad tym, ale jeden artykuł w Krytyce Politycznej zwrócił mi na to uwagę... Tak to rzeczywiście wygląda, a ...