Kiljan Halldórsson

Ma się ku wiośnie, trawka więc urośnie...  I tak sobie zawędrowałem razem z pisarką reykjavicką ulicą do poety. Tak wyszło. Tuż po tym, jak mieliśmy tu okazję powędrować mniej lub bardziej krętymi drogami do reykjavickiego portu z poetą Antonem... Tak sobie czytam właśnie "Chłód kwietniowego słońca" Elísabet Jökulsdóttir, taką sobie książeczkę, trochę chaotyczną, trochę ironiczną, spod pióra potomkini sław lokalnych, i taki mi się fragment spodobał, o poszukiwaniu drogi pośród znaków dawanych przez los, na ulicach Reykjaviku. Plan miasta, układ ulic w takiej metaforycznej odsłonie, ulic, których nazwy rzeczywiście mogą stanowić jakąś podpowiedź, wróżbę w tożsamościowych poszukiwaniach... Można wystartować z Vonarstræti - z ulicy Nadziei (już ta ulica tu się poetycko nawet pojawiła, w wierszu o Vilborg od wspomnianego Antona...), znad stawu miejskiego, otoczonego całą tą reykjavicką reykjavickością, z tymi wszystkimi domeczkami, które czasem nawet mają jakieś pałacykowe preten...

   Książki w obcych względem oryginału językach mogą odżywać, bo ta, co nakreślona w ojczystym języku autora pozostaje taka jaka jest raz na zawsze. Można ewentualnie, jeśli potrzeba, coś tam uwspółcześnić, skorygować nieco pisownię, generalnie jednak nie wypadałoby pisać jej na nowo. Z tłumaczeniami już jest inaczej i można opowiadać, że coś się zestarzało i warto by było zrobić rzecz taką czy inną ponownie. Jedni uważają, że to ma sens, inni wzruszają ramionami. Nie wiem czy Ptaki trzeba było na nowo przekładać. Nie mam zdania. Może wystarczyło dokonać kolejnego wznowienia przekładu Beaty Hłasko. Książka jednak zyskała nowe spolszczenie i dobrze się stało, że po iluś tam latach znowu zjawiła pośród nie tak dawnych nowości, w odnowionej Serii Dzieł Pisarzy Skandynawskich... Ptaki znamy dobrze. Ptaki jako Żywot Mateusza weszły też do historii polskiego kina za sprawą Witolda Leszczyńskiego i stworzyły istotny element tejże... A odradzano Leszczyńskiemu, a po co to trwonić pi...

Nawet całkiem dobrze, choć uśmiecham się do jednej z bohaterek z jednego z opowiadań pisareczki Fríðy Ísberg, której się wiecznie myliły te wszystkie "gaty" i "stigury"... No można się trochę w tych nazwach pogubić i zdają się te różne przecznice jakoś tak przemieszczać żywotnie... A nie, to nie tu, to jeszcze dalej, następna... A dałbym sobie głowię uciąć... Ale w zasadzie tak mam we wszystkich znanych mi miejscach - jakoś ogarnięte główne ulice, z dopływami o malowniczym chaosie... Nie mam taksówkarskiej głowy. A teraz spacer... Po Reykjaviku i po życiu... Z poetą... Właściwie wszyscy ostatecznie lądujemy tam, gdzie są rzeczy budzące jakieś niepokoje - one - chociaż byśmy zaprzeczali - przyciągają, swą grozą, śmiercionośną... Do tych brutalnych prawd biegną jednak rozmaite ścieżki. Kręte, krzyżujące się, jak na miejskiej mapie... Najpierw lądujemy na rogu Lokastigur i Baldursgata. Bardzo to symboliczny punkt, biorąc pod uwagę patronów. Loki i Baldur. Demoniczny, n...

Zbiegłe myśli, niezapisane, co uleciały beztrosko, pozostające jako samotne przeżycie, najcenniejsze, choć bez świadków; nie do odtworzenia, wspomnienie niemal bez treści, a tak ciepłe, ledwie nastrój; tajemniczość źródeł objawień, którym pozwoliło się umknąć... Hans Børli W lasach Børrud Całkiem blisko mam do lasu, ledwie osiem - dziesięć kroków i już stoję w kolumnowej sali z pniami gotycko niebosiężnymi. Zwykłem przechadzać się tam ścieżką przez przyjazną sośninę w stronę Kroksjøen. Najchętniej jesienią, gdy dzikie trawy jedwabiście falują na wietrze wiejącym przez polany,  a korony sosen kołyszą się delikatnie na tle niebios pełnych wędrownych ptaków. Tak, przeżyłem w nich samotnie wiele wierszy, tam, w lasach Børrud. Rzadko dochodziły tak daleko, by przemieniać się w słowa i całe wersy, pozostały raczej ledwie szelestem skrzydeł, jakimś gorącem za oczami. Wiersze bez kształtu pozostałe, wolne, wolne jak jeleń wplątany w zarośla, jak krzyk żurawia na bagnach.   Moje nienap...

  O Chwistku to tak od lat od czasu do czasu myślałem. Głównie w związku oczywiście z Witkacym, bo postać Leona Chwistka jest z naszym czołowym katastrofistą nierozerwalnie powiązana, tylko tak się podziało, że Witkacy wreszcie zdobył sobie publiczność (choć najwięcej jej dopiero po śmierci przyszło), Chwistek natomiast gdzieś tam przepadł, a przynajmniej jego literackie dzieła... Witkacy stał się artystą głośnym i rozgłos Witkacego ciągnie za sobą Chwistka, bo ten matematyk, filozof, malarz i pisarz w twórczości tego pierwszego ciągle się pojawia, bo też i Witkacy i Chwistek ciągle wiedli ze sobą filozoficzne spory, głównie chyba o rzeczywistość, bo ten pierwszy uważał, że jest jedna, choć ujmowana na rozmaite sposoby, drugi widział jej wielość... I pierwszy był w swoim mniemaniu głęboki, tego drugiego uważając za spłyciarza... To była przyjaźń dozgonna i dozgonna nienawiść, bardziej może artystyczno - filozoficzna, niemniej na liście przyjaciół Chwistek znalazł się w końcu na mie...

Jakoś czasu znów mało, by się na dłużej zatrzymywać, ale skoro już zajrzałem, to trochę znowu muzyki. Całkiem przypadkiem trafiłem na ten cover i od razu mi się spodobał. Z Kanady muzycy, kameralnie... Nieraz mówiłem, że piosenki Bowiego bez Bowiego mi jakoś niezbyt pasują, ale czasem jednak trafiają się smakowite wyjątki, więc bywa, że rewiduję swój pogląd... Życie się toczy, tak jak się toczyć musi, ze składnikami, na które nie mam wpływu... A muzyka gra... Ładnie. Zatem kawałek Davida Bowie sprzed pół wieku - tak to się podziało - w takim oto wykonaniu... Andrew McPherson, Win:    

  - Krwawisz - zauważa Pol. - Jeszcze? Pol urywa kawałek papieru toaletowego i przytyka go troskliwie do rubinowej kropelki tuż pod nosem Tima. - Nie możesz sobie darować - mówi z uśmiechem Timo, któremu przed chwilą, w trakcie golenia, przypomniało się coś śmiesznego, co wpędziło go w stan chwilowej głupawki. - Dobrze, że nie mam na stanie brzytwy, bo ten dobry humor mógłby mieć jeszcze bardziej krwawe konsekwencje. - Ależ to mogłoby być fantastyczne. Oto w kałuży krwi leży człowiek, który zarżnął się ze śmiechu... O, myślę sobie, że winniśmy się wyprawiać na tamten świat w chwili wesołości. Timo odrywa papierek od rany nad górną wargą... - Świeża krew, w kropelkowej dawce, w złote oprawy by się nadawała, a w tym papierku już tylko rdzą bezwartościową pozostaje... Fuj... Przypominają mi się głupie rzeczy - jakiś przeestetyzowany pustak opowiadał o swych doznaniach przy jedzeniu trznadli. Dekadencka paszcza zaciskała zęby na drobnej ptaszynce, miażdżąc jej ciałko, wszystkie kostecz...

 A dziś może taka drobna poetycka refleksja znad kołyski... O snach i garściach, co trzymają skarby...     Jón úr Vör Śpiące dziecko Śpi właśnie dziecko i przez sen się uśmiecha, w dziecinnych paluszkach maskotkę swoją ściska. Dorosły z troską przy kołysce czuwa, zaś mnie w ciszy i w ciekawości myśl pewna rozbłyska.   Nic snu nie zakłóca, gdy skarb dziecku  wypada bezgłośnie z dłoni, co się otwiera. Taka i będzie kiedyś ta ostatnia cicha chwila. Rozluźni się garść trzymająca życie, gdy się już umiera.   przełożył z islandzkiego Kiljan Halldórsson   *** Jón úr Vör, Ljóðasafn , Reykjavík 2017 

 Choć wieki płyną - dwudziesty pierwszy już po pierwszej ćwiartce, odurzony - ja gdzieś tam chętnie w dziewiętnastym się plączę... Liv. Życie. Z życiem śmierć. A śmierć woła do życia... Sigbjørn Obstfelder LIV W dużym mieście są ciemne zakątki, uliczki zaciszne o osobliwych nazwach, co budzą myśli o zmierzchu życia, gdzie dzieją się rzeczy, których próżno szukać w książkach. Obecnie mieszkam przy jednej z takich uliczek. Spokojnie tu bardzo. Niekiedy przejedzie tędy mleczarz albo wóz z węglem, a czasem zjawi się chodzący od domu do domu szlifierz, wszystko tylko po to, by zaraz wokół mogła zapanować jeszcze głębsza cisza. Żadnych bogatych ani tak zwanych wytwornych ludzi tu nie ma, nikogo z tych, co pojawiają się w gazetach czy w kalendarzach. A jednak ci, których spotykam, w oczach mają wiele szlachetności. Kto to wie, może tam, w swoich mieszkaniach skrywają jakieś tajemnice: jasny pokój narożny, kanarka, kota pośród kwiatów na oknie, odziedziczony po przodkach serwis do herbaty ...

Pięć lat temu wspominałem o tej płycie, gdy miała lat czterdzieści i pięć... A teraz się zaokrągliło do pięćdziesiątki. I oto człowiek dożywa co rusz do jakichś półwieczy czegoś, co powstało już za jego życia... I to będzie narastać. Nie ma co już dodawać do tego, co naklepałem pół dekady temu... (Jakże się z wiekiem szasta okresami... Cóż za nonszalancja długowieczności... Tak piszę - długowieczności, bo na ziemiach, na których się aktualnie znajduję, jeszcze nie tak dawno temu chłop żył średnio dwadzieścia siedem lat... Z naszego punktu widzenia to malutko, ale jak się tak teraz zastanawiam, to ja, mając lat dwadzieścia siedem, znałem już właściwie wszystkie smaki życia i jego atrakcje, po których mógłbym w zasadzie wznieść oczy do nieba z pełnym politowania wyrazem i zadać pytanie: Really? ... No, troszkę może przesadziłem, bo jednak nikt mnie nie łamał kołem ani nie wyrywał paznokci, ale i tak w rozdaniu nie najlepsze karty mi przypadły w udziale, szczęśliwie w czasach jednak nie n...

Tak to dziesięć lat temu gruchnęła wieść o śmierci Davida, ledwie dwa dni po jego 69 urodzinach i po ukazaniu się płyty Blackstar ... Wszystkie te mroki, symbole, niepokojące obrazy z ostatnich wideoklipów oraz to, co wplótł w wyśpiewane słowa, miały - jak się okazało - związek z jego osobistą sytuacją. Był niesłychanie dzielny, całkiem oddany pracy, liczył, jak zawsze, na jej efekt, a ten był piorunujący i do dziś wali po łbie, i jeszcze będzie tak robił długo, długo, myślę... To było jego spotkanie z kresem, a także z siłą, dzięki której zawalczył o sztukę, oraz z bezsilnością wobec jednak bezlitosnego wyroku. Nie dało się zrobić nic, tylko żyć do końca, po swojemu, tak jak było zawsze... Kiedyś udawało mu się ratować niemal u krawędzi, tym razem natomiast już musiał poza nią wypaść - taki los śmiertelnika, który się musi kiedyś zdekomponować, po nawet najsprawniej skomponowanym istnieniu pozostawiającym trwałe ślady - acz zdołał na niej wykonać nie lada taniec, z przygrywką jak marz...